تبلیغات
ketabmamnue - سه لایه اشرافیت و شورای پادشاه

شاه فرمانروایان پادشاهی ها و استانهای بزرگ كشور و شهرهای مهم از اقشار بالای اشرافیت بودند . عمدتاً در عصر پارتی این اشراف سردمدار نیمه مستقل محلی و شاهزادگان بودند كه به فرمانروایی شهرهای گوناگون گمارده می شدند. از زمان مهرداد اول به بعد خصوصیات فئودالی كه دلیل بارز آن وجود خاندانهای فئودال بود در ایران رشد یافت آنان حتی د رموضوع جانشینی شاهنشاه دخالت می كردند این پادشاهی های مستقل غالباً القابی با شكوه برخود می نهادند از نظر سیاسی مستقل عمل می كردند و براساس شرایط زمانی گاهی به ایران و گاهی امپراطوری روم متمایل می شدند. لقب ملك و پادشاه عملاً از دوره پارتی به عصر ساسانی رسید و حفظ شد چنانكه بهرام بر گیلان نرسه برابر شهر وسكستان شاهپور بر مسنه و هرمزد- اردشیر بر ارمنستان حكم می راندند.[1]

 البته هر چه لقب ملك حفظ شد اما معنی آن با دوره پارتی متفاوت بود در عصر پارتی شاهان سرزمینهای پهناوری را به اعضای خاندان اشكانی می دادند و آن را از سوی پادشاه در آنجا حكم می راندند این امر باعث تمركز قدرت سیاسی بود اما در عین حال خطری برای دولت مركزی محسوب می شده و اما در عصر ساسانی ملك به معنی (نایب السلطنه) یك شهر و نماینده دولت مركزی بود. در این روزگار تحت تاثیر دوران هلنیستی دو گونه مجلس وجود داشت:

1- مجلسی كه تیولداران بزرگ و اشراف در آن شركت داشتند « پوستی نوس » آنرا به سبك روم « سنا » خوانده، سرداران و حكام از میان اعضای این مجلس انتخاب می شدند. اعضای « سنا » خود را خویشاوندان شاه می خواندند كه از یا خاندان سلطنت و یا از افراد 6 دودمان بزرگ بودند، از آنجایی كه سرداران بسیاری سورن و قارن نام داشته اند، مشخص است كه این دو خاندان همدوش دودمان سلطنتی بودند[2].

تعداد كمی از اشراف بلند پایه ، كه عضو « سنا » بودند، می توانستند مشاغل درباری و عمومی را به خود اختصاص دهند. پس نجبا و زمین داران بزرگ در عین حال می توانستند مقامات درباری و قضائی نیز داشته باشند. این شورا در واقع « شورای بزرگان خاندان (به زبان یونانی- Surenets) محتملاً مطابق Vaspuhran ایرانی[3] بوده است» نیز این شورا « به شورای شیوخ شباهت داشت. نتیجه تسلط و حاكمیت سنتهای قبیله ای بود »[4] انجمن دیگری به نام « مجمع دانایان و مغان » نیز وجودداشت كه پادشاهان اشكانی در حوادث مهم كه احتیاج به فتوای دینی داشتند بدانان توجه می نمودند، به نظر می رسد كه نفوذ این انجمن چندان قدرتمند نبوده چرا كه در سرنوشت سلطنت اشكانیان تاثیری نداشته و فقط یك مجلس مشورتی بوده، بر خلاف « سنا » كه قوه حقیقی كشور محسوب می شده است.[5]

مجلس سالخورده گان : كه اعضای آن سرای روحانی و غیر روحانی ملت بوده اند. هر دو مجلس وقتی كه به هم می پیوست به مهستان موسوم می گشت ... مهستان از كلمه مه آمده كه به معنی بزرگ است پس مهستان به معنی مجلس مغها نیست ... بلكه به معنی مجلی بزرگان است. بهترین دلیل آن است كه این مجلس نه تنها از مغها بلكه از اعضای غیر روحانی نیز تشكیل می شد[6] . این دو شورا متفقاً یكی از افراد سولاله اشكانیان را به سلطنت انتخاب می كردند. البته وصیت آخرین پادشاه نیز در نظر گرفته می شد. و هفت خاندان بزرگ در امور دولت نقش مهمی در تصمیم گیری ایفا می كردند.[7] ظاهراً دستگاه برجسته و گرداننده كشور همان شورای خویشان و بستگان یا اشراف مذكور در آثار استرابون است كه باید همان « سنای » ذكر شده در تاریخ ژستن باشد. این شورا محل فراهم آمدن امیران، تیولدار و از سران خاندانها بوده است. شك نیست كه با كاسته شدن پی در پی قدرت پادشاهان اشكانی در پایان حكومت آنان بر نیروی شورا افزوده می شد. اما در تاریخ سیاسی پارت نه سخنی از این شورا به میان آمده است و نه از شورای دوم كه از آن خردمندان و مغان باشند[8] باری در متون مختلف نام این مجلس را گلستان یا كنكاشستان نیز نوشته اند كه به فارسی باید مغستان ( بزرگان ) یا مهستان خوانده شود. مقصود از آن همان كنكاشستانی است كه شهزادگان و بزرگان و آزادگان و موبدان ایران تشكیل می یافت ...



[1] -  تاریخ ایران كمبریج، ج سوم، بخش دوم، ص 95

[2] - كریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، ص 34 مقدمه

[3] - دیاكونز، اشكانیان، ص 61

[4] - شایان، فریدون: سیری در تاریخ باستان، تهران ورز، 1351- چ اول، ص 182

[5] - كریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، ص 34 مقدمه، و شایان، سیری در تاریخ ایران باستان، ص 83

1- پیرنیا، ایران باستان، جلد سوم، ص 2234 و زرین كوب، تاریخ مردم ایران قبل از اسلام صص 351- 350

[7] - دیاكونوف، اشكانیان، ص 61 و شایان : سیری در تاریخ ایران باستان، ص 182

[8] - مالكوم، كالج، پارتیان، ص 55

درباره وبلاگ


آخرین پستها


نویسندگان


صفحات جانبی


آمار وبلاگ

کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :