تبلیغات
ketabmamnue - گروهها و « پایگاههای مدنی

گروه اول : شهروندان

در عصر پارتی مرد آزادی كه به گروههای اجتماعی تعلقی نداشت به هر صورت به عنوان عضوی از اجتماع مدنی به حساب می آمد اما مانند كسی كه در پست ترین منطقه قرار دارد محسوب می شد .

یك شهروند می توانست نه تنها از طریق ارث بلكه از طریق اشتغال ثروت اندوزی كند و از هر چیزی كه به تمام اجتماع تعلق دارد استفاده نماید . عضویت در اجتماعی كه با نظام مسئولیت و همبستگی متقابل در ارتباط بود و به شخص حق می داد كه در زندگی اجتماعی ، آئین عبادی شركت كند و در زندگی اقتصادی و اجتماعی و دینی شركت فعال و كاملی داشته باشد و در نهایت به خود و خانواده اش خط امان واقعی و روشن بخشد . البته شخصیت حقوقی نسبت به سن و جنس فرق داشت زنان و كودكان ظرفیت حقوقی محدودی داشتند .

الف ) واسپوهركان

پاگلیارو A.Pagllar مانند پاره ای از مورخان واسپوهر را به معنی شاهزاده نسبی برادرزاده شاه ترجمه كرده است . از سوی دیگر هنینگ « واسپوهركان » را صفتی به صورت اسم در آمده « واسپوهركانیه »  ( اختصاصی بودن ) دانسته پس « پوس واسپوهر » ( پسر خاص ) به معنی وارث تاج و تخت بوده . هنینگ « واسپوهركان » را مردمی كه نزدیكی خاصی با شاه داشته اند و نیز به معنای مقوله ویژه ای از خاوندی =  « خالصه » شاهنشاه مانند معنای مربوطه به زمینهای شاهی براساس كتیبه كرتیر دانسته است . واسپوهر از تركیبات پهلوی اشكانی است كه تحریفی از لفظ « ویس پوهر » به معنی پسر طایفه است . درزمان هخامنشیان نیز در پاپیروسهای آزامی الفانتین این لفظ به چشم می خورد . این كلمه دارای ارزش اجتماعی بالائی بود كه شاهزادگان خانواده شاهی خود را بدان می نامیدند . اما كلمه واسپوهر در مورد اعضای طبقه نژادگان و نجبای درجه اول به كار می رفت .

 

ب : وزركان

و از این گروه به نام « بزرگان و نژادگان » یاد كرده است  از مهمترین گروه های اجتماعی بودند . در طبری گاهی به جای « بزرگان و نژادگان » كلمات « العظما و الاشراف به معنی بزرگان و رجال آمده است و الاشراف ترجمه ادبی كلمات پهلوی واسپوهران ، آزادان و وزركان است[1] .

در دوره ساسانی عنوان « وزركان » شامل وزرای ادارات و رؤسای آن نیز می شده است . عنوان « بزرگان » به صاحب منصبان دولت اطلاق می شده است . براین قیاس می توان دانست كه همان مقام و امتیازات را در دوره اشكانی كه سلطنت صالح آنان تلقی می شده حفظ می كرده اند .

 

ج : آزادان

احتمال دارد كه آزادان در اصل نامی بوده باشد كه فاتحان آریائی در مقابل بومیان مغلوب اختیار كرده بودند بعدها آریایی ها آزاد به طبقه روستائیان مملوك و عبید و شهریان كم اهمیت در اثر اختلاط نژاد تبدیل شدند . از خاندانهای آریائی كه نسبتاً خالص مانده اند گروهی جزو « واسپوهران » و گروهی به نجبای طبقه دوم تبدیل شدند كه مستخدمین زیر دست ایالات و ولایات از میان آنها انتخاب می شدند و ظاهراً خود را « آزادان » نامیده اند . « اسوران » كه در رأس ، لشكر ساسانیان قرار داشتند  از این طبقه بوده اند . دهقانان و یا « كذگ خود ذایان » هم از این طبقه اند و اقتدارشان منوط به اداره امور محلی كه به آنها ارث می رسیده بوده است[2] .

گروه دوم : ناشهروندان یا بردگان

الف- آنشهریكان

آن عده از ایرانیانی كه از حقوق شهروندی بی بهره بودند نه تنها شامل بردگان بلكه شامل غیر بردگان و افراد آزادی هم بودند كه عضو هیچ اجتماعی نبودند و به صورت بیگانه كو چندگان اتفاقی و یا رانده شدگان از اجتماعی و نیز فرزندان نامشروع ( كه مانند افراد نیمه وابسته یا حقوق محدود خانواده زندگی می كردند ) و نیز بردگان آزاد شده در ردیف ناشهروندان محسوب می شدند ، اینان به عبارتی گروههای « میانه » بودند و تفاوت های بارزی از نظر پایگاه اجتماعی با بردگان داشتند .

در مدارك فارسی میانه از اصطلاحات گوناگونی مانند بندك ( به معنی بسته ) و آنشهریك  ( بیگانه ) و رهیك ( بسته ) تن به معنی بدن درباره بردگان آمده اما واژه های بندك و آنشهریك بیشتر ذكر شده است[3] . مؤلفان عهد باستان می گویند . كه اكثریت لشكریان پارت را بردگان تشكیل می دادند و ظاهراً این نظر را باید مردود دانست . یادآور شدیم كه به احتمال قوی مؤلفان یونانی و رومی كلمه ایرانی « آزات » را به معنی تحت الفظی و غیر دقیق یعنی « آدم آزاد » تعبیر كرده و برای باقی لشكریان یا بخش غیر ممتاز سپاه مفهوم مخالف كلمه را قائل شده ، ایشان را غیر آزاد یعنی برده خوانده اند .

 



[1] - كرستن سن، ایران در زمان ساسانیان، ص 167 به نقل از تاریخ تبری صص 883- 871- 835

[2] - كریستن سو، ایران در زمان ساسانیان،  صص 169- 168

[3] - تاریخ ایران كمبریج، جلد سوم، بخش دوم، صص 21- 20

درباره وبلاگ


آخرین پستها


نویسندگان


صفحات جانبی


آمار وبلاگ

کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :