تبلیغات
ketabmamnue - تشكیل دولت صفوی

تشكیل دولت صفوی در اوایل قرن دهم هجری قمری ( ابتدای قرن شانزدهم میلادی ) یكی از رویدادهای مهم ایران محسوب می شود . پیدایش این دولت كه باید آن را سرآغاز عصر تازه ای در حیات سیاسی و مذهبی ایران دانست موجب گردید استقلال ایران بر اساس مذهب رسمی تشیع و یك سازمان اداری بالنسبه متمركز ، تامین گردد . گذشته از آن تاسیس و استقرار این دولت زمینه ای را فراهم ساخت تا خلاقیتهای فرهنگی و هنری معماری ، تداوم و امكان تجلی و رشد یابد و نمونه های بدیعی از این امور (‌ به ویژه در زمینه هنر و معماری ) پدید آید . با آغاز روابط سیاسی با دولتهای اروپایی و سرزمینهای همجوار ، بازرگانی توسعه یافت . لازم به ذكر است كه این امر موجب تحول در اقتصاد داخلی گردید و این تحول در تولید و فروش ابریشم و ایجاد مراكز بزرگ بافندگی بسیار موثر افتاد .

در سال 907 ه.ق. شاه اسماعیل اول (‌ فرزند شیخ حیدر صفوی ) با كمك قزلباشان منتسب به خانقاه اردبیل ، پس از شكست فرخ یسار ( پادشاه شروان ) و الوند بیگ آق قویونلو ، شهر تبریز ( پایتخت دولت آق قویونلو ) را به تصرف درآورد . در همین شهر بود كه دولت صفوی را بنیان نهاد و مذهب شیعه دوازده امامی را مذهب رسمی ایران اعلام كرد . او در نخستین سالهای سلطنت خود تمامی قدرتهای خود مختار داخلی را برانداخت و زمینه ایجاد حكومت مركزی را فراهم ساخت .

با اینكه تاسیس دولت صفوی به دست شاه اسماعیل در سال 907 ه.ق. انجام گرفت ولی علل و عوامل تكوین این دولت به دو قرن قبل از آن بازمی گشت. با این نظر اجمالی به تاریخ اجتماعی ایران بعد از اسلام ، باید گفت كه ایجاد دولت شیعی صفوی نقطه اوج نهضتهایی بود كه به طرفداری از تشیع علیه حكومتهای بنی امیه و بنی عباس و قدرتهای همسوی آنان صورت گرفت . هجوم مغول در اوایل قرن هفتم ه.ق. و سقوط بغداد ( مركز خلافت عباسی ) در آغاز نیمه دوم این قرن زمینه و شرایط مساعدی را فراهم كرد تا پیروان مذاهب ( به ویژه تشیع و نحله های فكری وابسته به آن )‌ امكان بیشتری برای رشد و توسعه پیدا كنند . در واقع قرن هشتم و نهم هجری ( به خصوص دوران انحطاط حكومت ایلخانان و تیموریان ) تا حد زیادی به رشد تشیع و تصوف كمك كرد . شیخ صفی الدین اسحاق اردبیلی نیای بزرگ صفویان و پیشوای طریقت صفوی در عصر ایلخانان می زیست . تولد او به سال 650 ه.ق. و وفاتش به سال 735 ه.ق. روی داد و با ایلخانانی همچون سلطان محمود غازان خان اولجایتو و سلطان ابوسعید بهادرخان معاصر بود .

بر پایه یكی از قدیمترین متون صفویه ( صفویه الصفاء تالیف این بزاز ) جد اعلای شیخ صفی الدین موسوم به فیروزشاه زرین كلاه در ناحیه مغان و مجاورت غرب گیلان توطن اختیار نمود و فرزندان او در آن نواحی با حسن سلوك و پرهیزگاری و زهد روزگار می گذرانیدند . صفی الدین كه هشتمین نسل فیروزشاه بود در آغاز جوانی با شور و اشتیاقی كه در كسب عرفان داشت به دنبال مراد از شهری به  شهری می رفت . سرانجام در گیلان به خانقاه شیخ تاج الدین ابراهیم ( معروف به شیخ زاهد گیلانی )‌ رسید و در سلك مریدان او در آمد . شیخ كه استعداد ذاتی و صلاحیت او را در سیرو سلوك دریافته بود ، وی را به جانشینی خویش انتخاب كرد و در سال 700 ه.ق. كه شیخ زاهد وفات یافت صفی الدین به جای او بر مسند ارشاد نشست و شهر اردبیل را كه موطنش بود مركز فعالیت خود ساخت و خانقاهی در آن بر پا نمود . این خانقا به زودی مركز تجمع پیروان شیخ صفی شد . ظلم و جور حكام ایلخانی و كارگزاران آنان و مضیقه هایی كه برای مردم فراهم می كردند ،خانقاههای آن روزگار را به مراكز تجمع ناراضیان و اندیشه وران تبدیل كرده در این میان خانقاه شیخ صفی از موقعیت ممتازی برخوردار بود . همچنین موقعیت اردبیل بر سر راههای ارتباطی گیلان و اران و آذربایجان و آناتولی و نیز نفوذ معنوی شیخ و احترامی كه ایلخانان معاصر او برایش قایل بودند بیش از پیش بر اهمیت این خانقاه افزود .

شیخ صفی الدین در سال 730 ه.ق. در حالی كه مریدان بسیاری در حلقه طریقت او فراهم آمده بودند ، زندگی را بدرود گفت و فرزندش ، صدر الدین موسی جانشین او شد . از این زمان تا دوران كه شیخ جنید به پیشوایی رسید رهبران خانقاه تنها كوشش خود را صرف تبلیغ و ارشاد مریدان در مناطق دور و نزدیك می كردند و در این دوران كه از سال 730 تا 830 ه.ق. به طول انجامید نفوذ طریقت صفوی در میان عشایر محروم و تهیدست آناتولی ( كه از تركان مهاجر آن دیار بودند ) و شیعیان جزیره و شامات و جبل لبنان بالا گرفت . ولی از زمان كه شیخ جنید به پیشوای خانقاه رسید به علت انتشار تشیع غالی در سرزمینهای یاد شده – به ویژه در آناتولی – و همبستگی افكار صوفیانه با آرمانهای تشیع ، خانقاه اردبیل به مركز تبلیغات شیعی تبدیل شد . بروز اختلافات بین حكام سلسله های آق قویونلو و قره قویونلو و موقعیت خانقاه در این كشمكشها سبب گردید تا طریقت صفوی به جریانات سیاسی و نظامی وقت كشانده شود . شیخ جنید ، كه توسط جهانشاه قره قویونلو از اردبیل تبعید شده بود ، در دیار بكر مورد حمایت اوزون حسن رقیب جهانشاه قرار گرفت و با كمك او به تجهیز طرفداران خود در میان قبایل ترك و شیعیان پرداخت . وی در جنگهایی كه به خواست اوزون حسن برپا شده بود ، شركت كرد . اما در سال 860 ه.ق. كه به عنوان جهاد مذهبی به ناحیه شروان رفت ( در جنگ با شروانشاه ) به قتل رسید . پس از وی حیدر ( فرزندش ) جای او را گرفت . او نیز مانند پدر از حمایت اوزون حسن برخوردار گردید و امیر آق قریونلو ، دختر خود را به ازدواج او در آورد . 

درباره وبلاگ


آخرین پستها


نویسندگان


صفحات جانبی


آمار وبلاگ

کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :